CÁC BẠN TRẺ NÊN ĐỌC DÙ CHỈ MỘT LẦN
1. Ở công ty anh bạn thân có 2 nhóm nhân viên. Một là do người quen gửi,
anh đào tạo xong, đủ năng lực ở lại làm việc. Hai là các bạn trẻ tự search
thông tin tuyển dụng anh đăng trên mạng, đến kiểm tra IQ, tiếng Anh, đạt yêu cầu
chuyên môn và vào làm. Anh thấy năng suất lao động của thế hệ 2 cao hơn hẳn.
Các bạn này đến rất sớm, về rất muộn, làm mọi thứ không từ việc gì, cái gì cũng
cứ nhoay nhoáy, ai cũng thích cũng mê, 100% các bạn nhóm này đều đã đi làm thêm
trong thời sinh viên, nên giỏi giang bản lĩnh, không phải gọi điện “nhờ người
thân trợ giúp” khi ra đời.
Dù vẫn hoàn thành công việc, nhưng nhóm “gửi gắm” không có tinh thần tự
giác, có giám sát mới làm, sếp đi công tác thì nhóm này lập tức đi trễ, về sớm,
thậm chí “tranh thủ” lý do hỏng xe, kẹt đường, nhức đầu…để trốn ở nhà, hoặc ngồi
ở văn phòng chứ chat chit là chủ yếu, dù công ty có thưởng trên thành tích làm
việc. Nhóm này do gia đình bao bọc từ nhỏ, vô làm lương bao nhiêu cũng được, có
thưởng thì tốt không thưởng chẳng sao, ai kêu làm mới làm không thì ngồi đó.
Kêu ghi “to-do list”, họ sẽ rặn mấy tiếng mới có được vài dòng kiểu “gọi điện
thoại cho vài người, email cho vài người rồi hết”. Thói quen cha mẹ làm mọi thứ
nên tay chân, não bộ đều không động đậy, laptop, bàn làm việc ngay chỗ ngồi
cũng không không biết phải lau chùi. Anh nói, đây là lần cuối cùng anh nhận đám
này, mặc kệ bà con ai nói gì thì nói, không có nghĩa vụ làm từ thiện với đám bất
tài này nữa. Nhìn tụi nó uể oải lừ đừ ngáp miết chỉ muốn phóng phi tiêu vô mặt.
Khi phỏng vấn, thấy đứa nào không biết làm việc nhà từ nhỏ thì dù trường chuyên
lớp chọn, thi ĐH 30 điểm đi nữa cũng tuyệt đối không nhận. Vì cha mẹ giành làm
hết việc nhà thì sẽ tiếp tục ban bố tình thương, tháng nào cũng gửi tiền chu cấp,
làm mất động lực sống hay đam mê của tụi nó. Đi làm cho có gọi là, có chỗ “sáng
vác ô đi tối vác về”, công ty không phát triển được. Nhà cửa xe cộ cha mẹ để lại
hoặc mua cho, ngành học cha mẹ chọn, cuộc đời cứ như tầm gửi tầm leo, toàn người
khác quyết định hộ. Mà có những ông cha bà mẹ ông anh kỳ cục, cứ can thiệp vào
cuộc đời con em mình như thời chiếm hữu nô lệ. “Mày cứ ngồi vào bàn học cho
tao, tới giờ ăn tao kêu xuống. Mày thi Bách Khoa cho tao. Thi Y dược cho tao.
Thi Kinh Tế cho tao. Mày chỉ đi học, tao nuôi, không cần đi làm thêm”. Cứ toàn
“cho tao”, sự ích kỷ dưới tên gọi “tình thương” đã làm mất khả năng ra quyết định/tồn
tại của một cá thể sống khác, biến những đứa trẻ bình thường thành tàn tật cả
tay chân lẫn trí óc vì cái gì cũng giành làm, giành nghĩ hộ.
Công ty anh tổ chức học tiếng Anh, training, chơi thể thao... chỉ có
nhóm thế hệ mới tham gia, nhóm cũ thì “ép tôi học đi, tôi sẽ học cho, ép tôi đi
tập thể thao đi, tôi sẽ tập cho, không thì thôi, đừng hòng đây có mặt". Họ
nói, ngày xưa đi học vì bị ép, “tại ổng, tại bả” bắt học. Đến trường vì bị điểm
danh, bị thầy cô bắt học chứ không phải vì ham kiến thức. Mục đích là có cái bằng.
Đọc sách chỉ vì có đề thi trong đó, chứ sách không liên quan đến thi cử thì đọc
chi? KHi đi làm, sếp ép thì mới làm. Tính tự giác hoàn toàn không có. Làm sếp ở
công ty có thể loại nhân viên này mệt lắm, hao hơi tổn tiếng, la hét rầm trời tụi
nó mới làm. Không thể cơ cấu lên quản lý được, vì bản thân họ chưa quản được
thì quản được ai. Lên chức, nâng lương họ cũng ham nhưng không được cũng chả
sao. Cho nghỉ việc thì cũng chả buồn, lại quay về với cha mẹ, “qua nửa đời
phiêu bạt, em lại về úp mặt vào ô tô”. Ông cha bà mẹ lại điện thoại khắp các
người quen, dáo dác chạy đi xin xỏ người khác, lạy ông đi qua lạy bà đi lại,
xin bố thí cho con tôi 1 công việc, tôi già như thế này vẫn phải đi xin việc
cho con cho cháu, có khổ thân già tôi không? Nói xong thì òa khóc. Thì trách
ai?
Mai An Tiêm từng nói 1 câu vô cùng hay là “của biếu là của lo, của cho
là của nợ”. Cái gì người khác cho mình sẽ mãi mãi là “của nợ”. Nên TỰ MÌNH làm
hết mọi việc, 18 tuổi trở lên mình phải quyết định cuộc đời mình. Gương Mai An
Tiêm còn đó. Bị đày ra hoang đảo vẫn sống tốt, sống giàu có huống hồ mình vẫn ở
trong đất liền.
2. Giải pháp căn cơ để giải quyết thất nghiệp của xã hội
Mình có gặp các CEO team khởi nghiệp, điểm chung là đều dưới 30 tuổi
và có tính TỰ LẬP từ nhỏ. Như vậy, GỐC của giải quyết vấn đề thất nghiệp/khởi
nghiệp chính là tạo sự TỰ LẬP cho các bạn trẻ.
Mình cũng để ý, 100% các bạn CEO này tự biết giặt giũ nấu ăn, tự biết
lau nhà lau cửa, tự biết sửa xe đạp xe máy và đồ điện trong nhà, biết làm thêm
trong thời gian đi học…dù học chuyên ngành hẹp cách mấy, vẫn tự xin được việc,
hoặc tự mở cái gì đó khởi nghiệp. Mình có cô bạn tốt nghiệp ngành quản lý thư
viện ĐH văn hóa, cô nói lớp cô phần lớn thất nghiệp, trừ những người đi làm
thêm trong thời sinh viên. Họ làm quản lý nhà sách, công ty xuất bản, hoặc mở
riêng cái gì đó mà không cần đúng chuyên ngành. Có bạn học chuyên ngành còn hẹp
hơn, ví dụ bảo tàng học, nhưng trong thời gian đi học rèn giũa Anh Văn, làm các
đề tài nghiên cứu khoa học, tham gia các câu lạc bộ đoàn thể này nọ, tham dự
các cuộc thi…thì họ vẫn có thể được giữ lại trường, hoặc xin học bổng đi nghiên
cứu tiếp, hoặc sẽ có chỗ nhận vô làm, dù ngành khác. Bạn nào cầm bằng giỏi mà
không có việc thì chỉ có cái bằng là giỏi, còn người là DỞ, kém cỏi, học vì điểm
số chứ không thực lực. Thực lực là phải kiếm được việc, được tiền, dù học piano
hay đàn tranh, học vẽ hay học múa, học bất cứ ngành gì….
1. Với các bạn trẻ đã tốt nghiệp mà đang thất nghiệp: Mình phải gạt
phăng mọi sự chu cấp của gia đình. Bất tài mới lấy tiền của cha mẹ, mới nhờ cha
mẹ bà con quen biết xin việc cho mình. Mình từ chối hết, tự mình kiếm ăn. Lao động
chân tay cũng được, có sao, miễn là có tiền. Trí óc mình có, từ từ sẽ đi lên.
2. Học sinh vừa tốt nghiệp trung học: Nếu mình thích học ngành gì,
mình kiên quyết bảo vệ và chọn. Lời khuyên của người khác chỉ là của người
khác, mình chỉ tham khảo. Nhóm tự lập từ nhỏ đều biết mình thích cái gì, làm tốt
cái gì. Còn không biết thích cái gì thì ĐÓ LÀ NHÓM NGÁO NGƠ, học chục cái bằng
cũng thất nghiệp, kiến thức không ý nghĩa gì. Mình PHẢI vay mượn để học tập từ
cha mẹ người khác …chứ không nhận “viện trợ không hoàn lại” nữa. Muốn người
khác có lòng tin để đầu tư cho mình, thì mình phải tự tin mình trước. Người tự
lập thì sẽ tự tin, tự chủ, tự trọng.
Phải xây dựng ý thức tự trọng đầu tiên của mình, bằng cách “say NO” với
tiền của người khác. Tuyệt đối KHÔNG là KHÔNG. Tiền cha tiền mẹ là từ sự lao động
của họ, không phải của mình. Chưa có tỷ phú nào đi lên từ việc trúng số. Chúng
ta chưa ai ở nhà do ông tổ ông tiên để lại. Lịch sử hàng ngàn năm tây tàu gì
cũng vậy, những dinh thự vĩ đại ngày xưa bây giờ đều là viện bảo tàng, dù “đại
gia” thời đó đều hồi môn để dành cho con cháu, từ lâu đài Windsor bên Anh, dinh
Hòa Thân ở Trung Quốc đến cung điện mùa hè ở Nga… Cứ đời này đời khác, tự dưng
con cháu không giữ được nữa. Mình cứ mua cho nó 1 miếng đất, 1 cái nhà, một đống
vàng…thì nó sẽ bán vàng để ăn, hết rồi cắt đất bán lần lần, rồi tới bán nhà, rồi
rơi vào nghèo khổ rách rưới. Nhưng thế hệ sau đó nữa, thì lại bật dậy được vì
ĐƯỢC sống trong nghèo khó.
Nghèo khó là một cơ hội tuyệt vời, còn giàu có là một thách thức để một
đứa trẻ thành công. Phải tận dụng cơ hội khó khăn của mình, và vượt sướng,
buông bỏ hết những thảm nhung để lăn lê trong cát bụi, để mình có tương lai. Nếu
mình lỡ sinh ra trong nhà giàu rồi, gạt hết, tự mình xoay sở, tự mình sinh sống.
Ở Tp HCM HN thì xin cha mẹ đi học ở tỉnh khác, thành phố khác, trừ trường chỉ
có ở Tp mới có thì đành chịu, chứ học nông nghiệp hãy về Cần Thơ, học Vật Lý
Sinh Học thì lên Đà Lạt, học khoa học biển du lịch thì Nha Trang, học IT thì Đà
Nẵng, học âm nhạc đến Huế…Thoát ly ra khỏi vỏ bọc của gia đình, để được tự sống.
Phải có những buổi sáng thức dậy suy nghĩ hôm nay phải làm sao để có cơm ăn khi
cái ví không còn 1 xu, tối nay phải ngủ ở đâu khi tiền nhà chưa đóng, phải xin
đi làm thêm ở đâu để có cái đi chơi, để dành. Chính suy nghĩ như vậy sẽ giúp vỏ
não mình hằn lên những nếp gấp của sự trưởng thành, của sự tự tin. Chưa có ai nằm
ra đường chết đói cả, bạn nên nhớ điều đó. Khi cùng đường, người ta tự nghĩ phải
đi ăn cơm từ thiện, vô chùa ăn, ghé bạn mượn tiền, hay xyz…nào đó để tồn tại.
3. Cha mẹ của mọi đứa trẻ phải thương chúng nó bằng phương pháp giáo dục
khác. Đến tuổi biết ăn là tự xúc cơm, tự giặt giũ lau nhà, tự học, tự chơi. Ép
chúng nó buổi sáng phải thức dậy sớm, lau nhà lau cửa sạch sẽ, dọn dẹp mùng mền
chiếu gối, nấu nước nấu mì cho chính nó ăn, không nhịn đói kệ mày. Cuối tuần bắt
nó phải quét váng nhện, lau chùi tivi tủ lạnh, chăm sóc cây cảnh thú nuôi, quét
sơn, sửa nhà, tham gia các hoạt động ngoài xã hội, tuyệt đối không cho nó ôm
laptop hay ipad iphone khi chưa làm xong việc nhà. Nếu trường có tổ chức đi xe
buýt đưa đón thì cho chúng nó tự đi với bạn bè, không nên đưa đón, kẹt đường kẹt
sá trước cổng trường. Không xin xỏ việc làm cho chúng nó. Không ép chúng nó học
ngành mình yêu thích, mình thích thì mình học đi.
4. Cha mẹ LỠ GIÀU CÓ thì hãy cho con cháu mình một môi trường giáo dục
tiên tiến đến năm 18 tuổi và hết. Học vì đam mê chứ không phải vì bằng cấp, học
nghề cũng được chứ không nhất thiết học chữ. Không ép chúng nó học thêm nếu
chúng không thích học, chỉ có những đứa ham mê chữ nghĩa mới cho chúng nó vay
tiền học đại học, bắt ra trường trả lại. Tiền tích cóp một đời, hai vợ chồng
già xài cho sướng cuộc đời đi. Đi du lịch chỗ này chỗ kia, hoặc đem đi từ thiện
để tạo phúc/may mắn cho con cho cháu. Tương lai của tụi nó hãy để tụi nó quyết
định, đừng có đu theo hỏi miết. Nó mà về úp mặt vào ô tô, dựa dẫm là mình
quánh, mình đuổi đi.
Cứ “cho” riết thì một cục cưng biến thành một cục nợ cho gia đình, một
cục…tác của xã hội.
Tony buổi sáng
